استراتژی ملکه زنبور عسل (QBR)
خلاقیت دشمن کسب و کار!
امروزه افراد زیادی برای تمرکز و بالا بردن سطح خلاقیت خود از نرمافزارها، موسیقی و آلارمهای زیادی روی موبایل و سایر دستگاههای خود استفاده میکنند. این کار را برای خلاقتر بودن به عنوان یک کارآفرین انجاممیدهند، اما متاسفانه تله یا دام بسیار بزرگی سر راه افراد خلاق وجود دارد. افراد خلاق و کارآفرین ایدههای زیادی دارند. هرچقدر فرد بیشتر خلاق باشد کارهای بیشتری میتواند انجام دهد و هرچقدر بیشتر بتواند کاری انجام دهد، کارهای بیشتری برعهده میگیرد. بنابراین، خلاقیت تله همیشگی است که مدام سر راه فرد قرارمیگیرد.
مایک میکایلویکس در یکی از سخنرانیهای تدتاک دربارهی دورهی خلاقیت خود چنین میگوید: “واقعا دیگر خسته شدهبودم! چند سال پیش پیبردم که دیگر نمیتوانم بیشتر از این کارهای زیادی را برعهده بگیرم. باید راه حل بهتری برای خودم در نظر میگرفتم. به خاطر همین تصمیم گرفتم که کارآمدترین سازمان جهان را پیدا کنم. منظورم این است که بالاخره سازمانی باید وجود داشتهباشد که بداند چطور به صورت کارآمد کارآفرینی کند. اگر به راز آنها پیببرم، میتوانم آن را برای خودم استفاده کنم، میتوانم از شر تلهی خلاقیت خلاص شوم. بالاخره، توانستم این سازمان را پیدا کنم. شگفتآور است که این سازمان، انسان محور نیست، بلکه سازمانی زنبور محور است”.
راز کارآمدی یک کلونی!
تعداد زنبورها میتواند به صورت تصاعدی رشد کند، زیرا که فرایند تولیدشان به طرز شگفت انگیزی کارآمد است. راز کارآمدی زنبورهای عسل این است که از قانون “حفاظت از شفافیت” پیروی میکنند. هر زنبور عسل در کندو میداند که مهمترین قسمت کندو بخش تخمگذاری آن است. طول عمر هر زنبور عسل به طور متوسط ۸ هفته است. اگر خوب از تخمهای زنبور عسل در کندو محافظت نشود پس از ۸ هفته کل کندو از بین خواهدرفت. بنابراین، تخمگذاری باید به طور متناوب انجام شود و تنها یک عضو وجوددارد که این نقش را ایفا میکند و آن ملکه زنبورهاست. هر زنبور میداند که باید از ملکه محافظت کند تا بتواند با خیال راحت تخم بگذارد. تنها زمانی که ملکه کاملاً حفاظت شده باشد، زنبورهای دیگر به کارهای متفرقه و درجه دو مانند؛ جمعآوری شهد گلها و یا بال زدن برای گرم و سردکردن کندو میپردازند. پس قانون اصلی حفاظت از نقش و عملکرد ملکه زنبورها در تخمگذاری است. در بسیاری از سازمانها و در زندگی شخصیمان میبینیم که بخش مربوط به ملکهی زنبورها وجود دارد که باید حفظ شود، اما اگر به کارهای متفرقه بپردازیم، در حال تخمگذاری نیستیم و سازمان خود را برای رشدی کارآمد پایهگذاری نمیکنیم.
QBR خود را شناسایی کنید!
مایک میکایلویکس در کتاب “ساعت کوکی” دربارهی نقش زنبور ملکه صحبت میکند. نقش زنبور ملکه (Queen Bee Role) در واقع به یک عملکرد و یا عضوی که این عمل را انجام میدهد اطلاق میشود. در هر کندوی عسل یک عملکرد کلیدی وجود دارد که تمامی زنبورهای عسل برای بقا به محافظت از آن ادامهمیدهند. این عملکرد در کندوی زنبورعسل تولید تخمهای زنبور عسل در حفرههای کندو است. کندو به تولید تخم نیاز دارد تا بتواند عسل تولید کند. در هر بیزینسی یک عملکرد خاص وجود دارد که مهمترین وظیفهی آن سازمان است. موفقیت هر کسب و کار همواره بستگی به این عملکرد اصلی دارد. مثال مورد نظر در اینجا شرکت فدکس است. شرکت فدکس ارائه بستههای پستی را عملکرد اصلی خود میداند. عملکردی که بازدهی شرکت فدکس را به یک واقعیت تبدیل میکند، بخش لجستیک و حمل و نقل این کسب و کار است. بنابراین، ملکه زنبور عسل در کندوی فدکس بخش لجستیکی آن است.باید برای حفظ “نقش زنبور ملکه” از هیچ تلاشی فروگذاری نکنید. زمستان، وقتی که کریسمس فرا میرسد، در شرکت فدکس بستههای پستی بیشتر از هر زمان دیگری برای ارسال وجود دارند. حتی ممکن است، تمامی مدیران میز خود را رها کرده و شروع به راندن کامیونها کنند. همچنین ممکن است، کارکنان بیشتری برای حمل و نقل استخدامکنند.
روشهای شناساییQRB در کسب و کار
برای اینکه بدانید QBR در بیزینس شما چیست، باید ابتدا این سوال را از خود بپرسید: “مهمترین قولی که من به مشتریان خود دادهام چیست؟” با پاسخ به این سوال مراحل راه اندازی کسب و کار و کارآفرینی را در یک سوال خلاصه میکنیم. پشت بزرگترین قولی که به مشتریان دادهاید یک ایدهی رمزآلود وجود دارد و آن این است که مهمترین فعالیتی که منجر به عمل کردن به قولتان میشود چیست؟ به عنوان مثال، مایک میکایلویکس در کتاب خود بیان میکند که مهمترین فعالیتش نوشتن کتاب است. او میگوید: “البته که من پادکست تولید میکنم و مصاحبه انجام میدهم. اما مهمترین عملکردی که در کسب و کار خود دارم نوشتن کتاب است. مهمترین به این معنا است که این عملکرد هرگز نباید در معرض خطر قرار گیرد. این عملکرد همان تخمگذاری در کندوی زنبور عسل است. خوب مثلاً اگر من دیگر کتاب ننویسم رونق کسب و کارم به سرعت فروکش میکند. اگر دیگر پادکست و یا مصاحبه و اجرای تلویزیونی برگزار نکنم، دیگر نمیتوانم محتوای زیادی برونریزی کنم. اما نوشتن کتاب ستون اصلی کسب و کار من است”. خب اگر شما نیز میخواهید بدانید که ملکه زنبور عسل شما چیست؛ باید به این سوال پاسخ بدهید که بزرگترین قولی که به مشتریان خود داده اید چیست؟ و بعد مشخص کنید که تنها فعالیت و عملکرد مهم برای رسیدن به این قول چیست. مطمئن شوید که این نقش ملکه زنبور عسل هرگز به خطر نمیافتد.
روش نوشتاری برای شناسایی QRB در کسب و کار
اولین سوالی که به ذهن میرسد این است که چگونه میتوان در کسب و کار خود نقش ملکه زنبورها را پیدا کرد؟ کاری که باید بکنید این است که یک سیستم نوشتاری داشته باشید. 6 تکه کاغذ برچسبی بردارید و تمام مسائلی که در زندگی و کسب و کارتان مهم است را بنویسید و روی یک تخته یا دیوار بچسبانید. بگذارید با مثالی توضیح دهیم، فرض کنید، اخیرا پرواز داشتهاید. قطعا نقش و عملکرد اصلی سازمان هواپیمایی جابجایی و انتقال مسافران با امنیت بسیار بالا بودهاست، وگرنه الان اینجا نبودید. واقعا مسخره و خنده دار خواهد بود که وقتی روی صندلی نشستهاید، ببینید، کاپیتان در را باز کند و از شما بپرسد، قهوه میل دارید یا چای؟ زیراکه، وظیفه کاپیتان این است که مطمئن شود عملکرد و فعالیت اساسی در هواپیما محافظت میشود. او باید مطمئن شود که نقش زنبور ملکه که همان پرواز ایمن است حفظ میشود. مثال دیگر مطب پزشکان است. پزشکان کارهای بسیار زیادی برای انجام دادن دارند. بیایید روی این شش برگه چسبان آنها را بنویسیم. بهترین راه حل برای خلاص شدن از شر خلااقیت این است که فرد اصلی در سازمان را شناسایی کنید و روی برگه بنویسید، سپس به همه افراد سازمان بگویید که حفاظت از عملکرد این فرد وظیفهای است که باید از آن بسیار محافظت شود و اولین وظیفه تمام افراد سازمان باید این باشد. بنابراین در این مطب نقش ملکه زنبور به خوبی ایفا میشود. اما اگر به عنوان مثال وارد مطب دکتری شوید که از شما بپرسد نامتان چیست و بیمه دارید یا نه؟ وارد مطب اشتباهی شدهاید.
پزشک ممکن است نیاز باشد که قبوض را پرداخت کند. پزشکان باید معاینات و آزمایشات را انجام دهند. همچنین باید برای بیماران پرونده سازی کنند و آنها را دسته بندی کنند. بیماران باید نام نویسی شوند. در فرایند نام نویسی باید به شرکت بیمه تماس گرفته شود. همچنین لازم است که یک پیش معاینه از بیمار انجام شود و شرح حالی از او گرفته شود.حال، به منظور حفظ نقش ملکه زنبور عسل باید این شش برگه چسبان را بررسی کنیم. اگر به وظایف مطب پزشکی نگاه کنیم، میبینیم که فرایند نام نویسی را میتوان به فرد دیگری محول کرد و ضرورتی ندارد پزشک آن را انجام دهد. البته که تماس با شرکت بیمه را پزشک میتواند انجام دهد اما نقش و فعالیت اصلی او نیست. بنابراین آن را به فرد دیگری میتوان سپرد. اگر به وظایف دیگر نگاه کنیم از بین آنها پروندهسازی و پرداخت قبوض نیز چنین است. اکنون تنها دو وظیفه اصلی باقی ماندهاست. که باید وظیفهی فرعی را برای اصلی فدا کنیم. از بین این دو وظیفه معاینه بیماران، وظیفه اصلی زنبور ملکه است که باید روی آن تمرکز کند. پزشک نیز دقیقاً مانند زنبور ملکه فقط باید روی تخمگذاری تمرکز کند و بقیه کارها را به دیگران بسپارد. این روش ویژه برای صاحبین کسب و کارباعث میشود پردرآمدترین و حرفهایترین فرد سازمان شناسایی شود که وظیفه اصلی آن تسهیل عملکرد هستهای سازمان است. بنابراین تنها نقشی است که باید از آن بسیار محافظت شود. باقی نقشها میتواند به افراد دیگری محول شود اما اگر درگیر تله خلاقیت شوید مجبورید به همه این گزینهها بپردازید.
روش ترسیمی برای پرداختن به QRB در کسب و کار
قدم بعدی که باید بردارید این است که یک دایره در وسط صفحه بکشید و نقش اصلی سازمان را درون دایره یادداشت کنید و بعد یک خط در جهت گریز از مرکز دایره رسم کنید. طول خط باید متناسب با اهمیت دایره بعدی باشد. مثلا اگر میخواهید به عنوان یک دکتر 4 ساعت به پرداخت قبوض بپردازید خطی به طول 20 سانتیمتر رسم کنید و سپس دایرهی پرداخت قبوض را رسم کنید. اگر بخواهید دو برابر این ساعت یعنی 8 ساعت به مسائل بیمه بپردازید، طول خط گریز از مرکز باید دو برابر خط قبلی (40 سانتیمتر) باشد. بدین ترتیب میتوانید دایرههای برون از مرکز متناوبی رسم کنید و طول آنها بسته به زمانی که بخواهید صرف کنید را افزایش دهید. در این آزمایش میبینید به میزانی که تعداد ساعتهایی که به کارهای غیر هستهای میپردازید، فراتر از عملکرد و وظیفه ملکه زنبور است به همان میزان از مرکز و هسته وظیفه خود دور میشوید. راه حل این است که به سرعت هرچه تمامتر وظایفی که ما را از وظیفه هستهایمان دور میکند به دیگران محول کنیم. وقتی ما از شر مسائل حواسپرتکنندهی دیگر خلاص میشویم و تمام تمرکزمان را روی هسته مرکزی قرار میدهیم کسب و کار ما شروع به رشد می کند.
